Op 13 april 1945 wordt Eelde bevrijd. Canadese soldaten trekken via het vliegveld en door het dorp binnen en brengen een nieuwe tijd. De parachute op de rotonde bij de Albert Heijn in Paterswolde herinnert daaraan. Het is het startpunt van een periode waarin het dorp op meerdere plekken en momenten stilstaat bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.
Die herdenkingen komen niet vanzelf tot stand. Achter de bloemleggingen bij de oorlogsmonumenten, de gastlessen op de basisscholen, de bijeenkomst in de Dorpskerk en de stille tocht naar de begraafplaats met twee minuten stilte staat een klein, actief groepje vrijwilligers van het Herdenkingscomité Eelde. Samen met scholen, dorpsorganisaties en bewoners zorgen zij ervoor dat de herdenking leeft.
Van motivatie naar inzet
Voorzitter Adriaan Ferf zit al tien jaar bij het comité. Na veertig jaar in de ontwikkelings- en humanitaire hulp in conflictgebieden weet hij hoe kwetsbaar vrijheid is. “Vrijheid is niet vanzelfsprekend en moet blijven worden verdedigd,” zegt hij. Voor hem is herdenken vooral ook nadenken: stilstaan bij het verleden en alert blijven op racisme, antisemitisme en ondermijning van democratie en recht.
Ook Froukje van Hattum zet zich als secretaris met overtuiging in. Ze is een drijvende kracht achter de gehele organisatie; contacten met gemeente, militairen, scouts, het regelen van vergunningen en bloemen. Zij vindt het belangrijk dat kinderen de geschiedenis leren kennen. “De gastlessen, monumentbezoeken, gedichtenwedstrijd en het digitale spel in coronatijd laten zien hoe krachtig het is om jongeren over oorlog, vrijheid en democratie aan het denken te zetten.”
In haar dagelijks leven is Rian Marsman communicatieadviseur, maar in haar vrije tijd zet ze diezelfde kwaliteiten in voor het Herdenkingscomité. Zij zorgt voor de zichtbaarheid van de activiteiten, van logo en website tot posters, social media en digitale bijeenkomsten in coronatijd. Jaarlijks ontvangt zij leerlingen bij Monument De Duinen en laat zij hen samen met een verhalenverteller de geschiedenis van vrijheid en oorlog beleven. “Vrijheid is kostbaar, kwetsbaar en iets wat we samen moeten doorgeven,” zegt zij.
Dorien de Vries-Veldkamp, werkzaam in het basisonderwijs, komt uit een gezin waarin herdenken vanaf jongs af aan belangrijk was. “Vrijheid is niet vanzelfsprekend, zeker in een wereld waar oorlog en onrust steeds dichterbij komen,” zegt zij. Ze helpt mee in de organisatie van het scholenprogramma. “Geschiedenis dichtbij brengen, via de eigen woonomgeving, maakt dat jongeren vrijheid en vrede als iets levends ervaren – en niet alleen als een foto uit een boek.”
Henny van den Born is opgegroeid tussen verhalen van onderduiken, executies en evacuaties. “Pas toen ik ouder was, hoorde ik de echte verhalen van mijn ouders en grootouders. Nu geef ik gastlessen op scholen en breng ik kinderen naar de monumenten.” Hij vindt het bijzonder te horen dat sommige kinderen nog steeds verhalen van hun grootouders krijgen, maar ook dat anderen er tot vandaag nauwelijks over kunnen spreken. “Daarom is het belangrijk dat we blijven vertellen – en dat we ook degenen die zwijgen, een stem geven.”
Voor Lydi Tillema draait alles om verleden én heden. “Als docent geschiedenis ging het altijd om het verleden levend houden. Nu draag ik dat zelf verder bij het comité.” Zij ziet herdenken als een oproep om alert te zijn in de eigen tijd. “Vrijheid is niet vanzelfsprekend en zal dat nooit zijn. We moeten ons vandaag zorgen maken als iets ‘normaal’ wordt wat ooit onacceptabel was.”
Een uitnodiging van het comité
Het Herdenkingscomité Eelde nodigt inwoners van Eelde, Paterswolde en Eelderwolde uit om op 4 mei mee te doen aan de herdenking. Bij de bloemleggingen, in de Dorpskerk, tijdens de stille tocht en bij de twee minuten stilte op de begraafplaats wordt duidelijk wat herdenken hier betekent: samen herinneren, samen stilstaan en samen vrijheid doorgeven. Bekijk het volledige programma en de tijden op www.4meieeldepaterswolde.nl.
Foto Jan Willem van Bruggen
